miércoles 1 de julio de 2009

Nolakoak gara argentinarrok?


Argentinakoak oso arraza arraroa gara, eta herriko mutur batetik bestera paisaia, hitzen soinua eta esamolde desberdinak ikusi ahal izan arren denok bereizgarri berezi batzuk dauzkagu. Horietako batzuek hizkuntza eta nortasuna dira. Argentinako hizkuntzak argentinatarren emozioak eta egoerak erakusten ditu, “argentinismo”z beteta dago. Hizkuntza gaztelania baino informalagoa da, “tu” pertsonaren ordez “vos”erabiltzen da eta irain asko erabiltzen dira lagunen arteko berbetatan konfidantza eta ontasunak erakusteko. Gehienok oso berritsuak gara, eta Argentinazaleak baina batzuetan harroegiak.

Beste gauza berezia argitaratzeko “viveza criolla” (zorroztasun kreola) da, argentinakoek hori ospatzen eta premiatzen dute eta kasu gehienetan viveza criolla horrek beste pertsona bati kalte egitea inplikatzen du. Gauza txar asko badaukagu ere, onak ere baditugu; adibidez, oso familiakoak gara eta gure etxera beti gonbidatzen ditugu lagunak. Irekiak gara harreman berriak sortzeko, eta beti lagunekin gara.

lunes 29 de junio de 2009

Nola ikusten zaituztegu kanpotarrek euskal herritarrak?


Bueno ba, ez dakit, ni Bermeokoa naizelako, baina Argentinan jaio nintzen. Zergatik hori? Bermeokoak jaiotzen garelako nahi dugun lekuan. (uste dut barnetegit batean entzun nuela txiste hau).
Nik lehen irudi bat nuen euskaldunei buruz, mendian bizi zirela, astoarekin, ardiekin, artzainak zirela edo baserri batean bizi zirela. (gauza horiek nire arbasoek eta lagun zaharrek kontatu zizkidatelako). Jatorrak eta eskuzabalak eta, batez ere, egoskorrak.
Zintzoak, hemen Argentinan, esaera zahar bat daukagu; Euskaldunen hitza ziurtasuna emateagatik
Baina 1998an Euskal Herrira joan nintzen eta beste irudi bat ekarri nuen, nirea. Oso hiri modernoak dauzkate eta jendea jatorra dela uste dut. Banekien gauza asko Euskal Herriari buruz, baina, oroz gain, konturatu nintzen beste asko ez nekizkiela.
Osaba bat Euskal Herrira joan zen orain dela hamar urte eta ez zitzaion batere gustatu; gaur egungo gazteak, galduta daudela esaten du. Nik ez dakit hori, baina zaharrek beti esaten dituzte horrelakoak eta oker egotea espero dut.

Nolakoak gara txiletarrok?


Nolakoak garen txiletarrok? Nola ikusten gaituzten kanpotarrek? Nola ikusten dugun geure burua?

Ba, uste dut zaila dela deskribatzea, jende multzo guztien artean bezala, ez gara denok berdinak, baina, noski, badaude ezaugarri batzuk beste batzuk baino sarriagoak, edo behintzat badaude estereotipo batzuk.

Nire esperientziak dioenez (ikusi eta entzun dudan bezala) txiletarrok ahozabalak, muturrekoak, alferrak batzuetan eta lehiatsuak beste batzuetan, azkarrak, kokinak, azeriak, beldurtiak, kezkatiak, matxistak, gezurtiak, abegitsuak, lagun onak izateko ospe dugu. Nahasketa handia.

“Amerikako tigrea” gara. “Talca, Paris y Londres” esaten da (Talca Txileko herria edo hiria da). Arribistak ere bagara.

Nolakoak gara txiletarrok?


Nola ikusten gaituzten atzerritarrek gehienetan obsesio nazionala dela ematen du. “Eta ikusiko duzu / nola maite duten Txilen / adiskidea atzerritarra denean” esaten du abesti tradizionalak. Normalean, oso abegitsuak garela pentsatzea gustatzen zaigu txiletarroi. Ba hori herri txikietan edo Santiagotik kanpo izango da, Santiagon jendea ez baita hain irekia eta adiskidetsua. Adiskide ingeles batek pentsatzen du gu langileak eta serioak garela: kobreaz aparte, ez dugu baliabide natural handirik, eta guk dugun guztia gure lanaren fruitua da. Aldi berean, entzun dut exekutibo txiletarrak trebeak, baina harroputzak direla pentsatzen dutela Hego Amerikako beste herrialdetan.

Nolanahi ere, egia da gure herria eta gu, txiletarrok, oso ezezagunak garela, europarrentzat, esate baterako.
Nik uste dut kalekumeak, hirikoak, hotzagoak direla, beste herrietan bezala.
Hotzagoak eta harroputzak. Hegoaldekoak, berriz, beroenak eta abegitsuenak dira, beharbada, eguraldia hain ona ez delako. Txile betidanik bizitzeko leku gogorra izan da. Hemengo indigenek, Maputxeek, behin eta berriro suntsitu zituzten herriak eta hiriak. Lurrikarek ere askotan txikitu dituzte hiriak. Gure herria askotan berreraiki behar izan dugunez, solidarioak gara eta erakusten dugu une zailak izaten ditugun bakoitzean.

Nolakoak gara uruguaitarrok?


Uruguayko Oriental Errepublika oso gaztea da, gure jatorria oso ezaguna.

Lur honetara iritsi ziren etorkinek eta gelditu ziren indio gutxi batzuek eraiki zuten uruguayko gizartea.

Hasieran etorkin gehienak espainiarrak ziren, baita euskaldunak, portugaldarrak, Ingalaterrakoak ere. Gero, Italiakoak, frantziarrak, euskaldun gehiago, alemaniarrak, suitzarrak, eta abar.

Atseginak, adiskidetsuak, solidarioak dira gure topiko ezagunenak, hau esaten omen dute kanpotarrek.

Egia da gure herria oso irekia eta eskuzabala deka. Agian lehenengo

etorkinak bakarrik etorri zirelako eta elkarri laguntzen ziotelako.

Oso ohitura zabaldua da kanpotarrekin ongi moldatu eta laguntzea.

Bai nostalgikoak bai kexatiak ere, haien herritik deserrotzen ziren Europako etorkinen gurutzaketagatik.

Halaber, harro gaude gure urrezko iraganarekin, malenkoniatsuak eta nostalgikoak mito asko erabiltzen dugu gure identitate nazionala eraikitzeko: “Uruguay zilarrezko kikara”, “Amerikako Suitza”, “Maracana”.

XX. mendearen lehen erdian indartsuak ginen, autoestimu handia genuen. Gero mundua aldatu zen, gu ere bai eta mitoak denboran mantentzen dira.

Baina mitoak ez ezik, ongi hezitakoak eta kulturadunak izaten jarraitzen dugu.

Gure alfabetatze maila oso ona dela esaten da. Profesional, tekniko, eta artista askok arrakasta handia izaten dute kanpoan. Gure jendea ondo prestatuta dago eta oso trebea da, ondo moldatzen da bizimodu berrira eta kanpora joanez gero, oso solidarioa eta lagunartekoa izaten da.

Bai, ez gara batere puntualak, hori ere oso ezaguna da, baina xehetasun txiki bat besterik ez dela uste dut.

Nolakoak gara argentinarrok?


Nahiz eta bitxia iruditu, ez da erraza neure herriari buruz hitz egitea.
Dena den, uste dut gauza batzuk argentinarroi buruzko topikoak direla:

. Hasteko, esan behar dut Argentina hain handia denez, probintzia bakoitzak bere “nortasuna” daukala. Ziur nago Buenos Aireseko hirian bizi den dena ez dela Jujuyen bizi den bezalakoa. Hala ere, argentinar guztien antzeko ezaugarriak deskriba daitezke.

. Adibidez, nire ustez, argentinarrak nahiko sortzaileak dira. “Lo atamos con alambre” oso esaldia ezaguna da hemen, eta esaten dudana ondo erakusten du: arazo bat badago, argentinar batek nola konpondu jakingo du ziur asko. Inprobisatzea ez da arazoa argentinarrentzat.
. Jakina, batzuetan (ia ia beti esango nuke) exageratzen da, eta DENA inprobistatzen dute. Horregatik gauza asko gaizki egiten dira (politikan, heziketan, etab.)
. Argentinarrek umore ona dute gehienetan, eta irekiak ere badira. Gainera, ozen hitz egiten dute. Geroago, esango nuke lotsagarria izatea ez dagoela modan, jaja.
. Hemengo jendea oso desegituratua da. “Yo te llamo” edo “ya nos vamos a juntar a comer un asadito” oso esaldi normalak dira baina oso gutxitan gauzatzen dira. Suitzan bizi den lagun batek esaten zidan: “hemen dena planifikatuta dago. Lagun bat afaltzera gonbidatuz gero, gutxienez hilabete bat lehenago abisatu behar diot! Eta “después te llamo” esaten baduzu, deitu; bestela zer gertatu den galdetuko dizute eta!” jaja. Argentinan, hain zuzen ere, kontrakoa gertatzen da.
. Desegituratua izatea arduragabetasunetik hurbil dago: askotan argentinarrek ez dute agindutakoa betetzen.
. Beharbada oker nago, baina uste dut argentinarrek beti adeitsuak izan nahi dutela. Alegia, zerbait gustatu ezean, esatea asko kostatzen zaie, eta beti itzulinguru bat egiten dute.

Laburbilduz, iruditzen zait argentinarrak ezagutzeko Argentina bisitatzea onena dela (benetan, ez zait beste gauza bat esatea bururatzen, jaja).

Nolakoak gara argentinarrok?


“Ortega y Gasset” ek dioenez, Argentinarrak gaztelania hitz egiten duten Italiakoak dira; soldata estatu batuarrak nahi dituzte, eta ingelesak bezala bizi izan nahi dute; elkarrizketa frantziarrak esaten dituzte eta senegaldarrek bezala botoa ematen dute. Ezkerrak bezala pentsatzen dute eta burgesak bezala bizi dira. Ekintza (Emprendinmiento) kanadarra laudatzen dute eta erakunde boliviarra dute. Orden suitzarra miresten dute eta desordena turisiarra praktikatzen dute.

Ni bere iritziarekin ados nago, Argentinako guztiok mundu bikoan bizi garelako. Adibidez negarrez,hasita musika egiten dugu, tango bezala. Eta beste batzuen musikari barre egin diogu. . Nahiz eta gauza serioei buruzko txantxak egin, txisteak benetan hartzen ditugu.

“Freud”engan sinesten dugu, ametsaren interpretazioan eta baita horoskopo txinoan ere. Medikuarengana joaten gara eta sendatzailearengana ere joaten gara.

Ez guk ez dugu gure ilusioak uzten, ez gure desilusioa ikasten ez dugu.

Guk gure ilusioari eusten diogu eta ez dugu gure desilusioetatik ikasten.

Gurekin inoiz ez eztabaidatu!!!!!!Argentinarrok denetik dakigu eta, eta denari buruz ematen dugu iritzia

Indibidualki , atsegin eta azkarrak gara, baina taldean egoten garenean, baita jasanezinak ere; garrasi gehiegi egiten dugulako.

Argentinar bakoitza jenioa da, horregatik argentinarrak elkartzea erraza da, baina biltzea ia ezinezkoa.

Kontraesanak maite ditugu. Honela, emakume ederrari barbara deitzen diogu, eta jenioari astakirtena. Munduko herri bakarra gara “ez”ez hasten dituguna esaldiak( que empezamos las frases con no). Esaterako, norbaitek eskerrak ematen dizkigunean, erantzuten diogu: ez, ez horregatik.